Hierdie Graad 6 Afrikaans Eerste Addisionele Taal-lesplan help leerders om volksverhale te herken, te lees, te bespreek en ’n kort eie volksverhaal te beplan. Gebruik dit vir ongeveer 40 minute, of rek dit oor twee periodes as julle skryfwerk wil versterk.
CAPS-onderwerp (benaming alleen): Intermediate Phase Afrikaans FAL, letterkunde / stories.volksverhale. Pas die week en assessering by julle ATP aan. CAPS123 is nie ’n amptelike DBE-publikasie nie.
Wat is ’n volksverhaal?
’n Volksverhaal is ’n tradisionele storie wat lankal mondelings van geslag tot geslag oorgedra is. Dit het gewoonlik:
- duidelike karakters (mense of diere met menslike trekke),
- ’n konflik of probleem wat oorkom moet word,
- ’n tema of sentrale idee,
- dikwels ’n moraal / les wat die gemeenskap onthou.
Dit is nie dieselfde as ’n nuusberig of ’n persoonlike brief nie, dit is storievertelling wat kultuur en wysheid oordra. Wanneer leerders vra “Wat is ’n volksverhaal?”, begin by hierdie kort antwoord voordat julle die teks lees.
Gratis leerderspakket (PDF)
Gebruik hierdie sesblad-leerderspakket saam met die les. Dit bevat ’n woordbank, ’n kort CAPS123-oefenverhaal, ’n storiesoeker, ’n beplanningsblad en ’n skryf-en-deelblad.
CAPS123-geskepte hulpbron, nie ’n amptelike DBE-publikasie nie.
Benodigde materiale
- Graad 6 Afrikaans EAT-handboek / antologie
- Kopieë van een gekose volksverhaal (of die oefenverhaal in die leerderspakket)
- Penne, potlode; tekenpapier (opsioneel)
- Bord / projektor; oudio van ’n volksverhaal indien beskikbaar
Leerdoelwitte
Leerders moet teen die einde van die les kan:
- 1. Verduidelik wat ’n volksverhaal is en ’n paar kenmerke noem.
- 2. ’n gekose volksverhaal lees of volg en daaroor praat (karakters, tema, moraal).
- 3. ’n eie kort volksverhaal beplan of skryf (alleen of in ’n klein groepie) en dit deel.
Woordeskat
| Woord | Betekenis |
|---|---|
| Volksverhaal | Tradisionele storie wat mondelings oorgedra is |
| Karakter | Persoon of wese in die storie |
| Tema | Sentrale idee of boodskap |
| Moraal | Les wat uit die storie kom |
| Konflik | Struikelblok wat karakters moet oorkom |
Vorige leer
Leerders ken gewoonlik storie-struktuur (begin–middel–einde) uit vorige fiksie. Aktiveer dit kort voordat julle “volksverhaal” as genre benoem.
Verwagte uitdagings
| Uitdaging | Oplossing |
|---|---|
| Leesbegrip | Oudio / hardoplees; stop by sleutelpunte |
| Skryfvertroue | Beplanningsraam in die leerderspakket; sinne-starters |
| Tema vs. moraal | Vra: Waaroor gaan die storie? en Wat leer ons? apart |
Begin (ongeveer 4 minute)
- 1. Groet; skryf die lesdoelwit op die bord.
- 2. Vra: Wat is ’n volksverhaal? Versamel idees; lees dan die kort antwoordblok hierbo hardop of som dit in twee sinne saam.
- 3. Wys die woordbank (pakket of bord).
Middel (ongeveer 32 minute)
- 1. Lees saam (10 min): Lees die gekose volksverhaal (of die pakket se oefenverhaal). Merk karakters en konflik op die bord.
- 2. Klassikale bespreking (8 min): Tema? Moraal? Waarom sou mense hierdie storie oorvertel?
- 3. Storiesoeker / teken (6 min): Individueel of pare, voltooi die storiesoeker in die leerderspakket of teken ’n gunsteling toneel met een byskrif.
- 4. Skryf / beplan (8 min): In groepe van twee of drie beplan of skryf ’n kort eie volksverhaal (begin–probleem–einde–les). As tyd min is, voltooi slegs die beplanningsblad en eindig die skryfwerk volgende periode.
Eind (ongeveer 4 minute)
- 1. Een of twee groepe deel ’n sinopsis of die moraal.
- 2. Herhaal: kenmerke van ’n volksverhaal.
- 3. Huiswerk (opsioneel): Maak die kort volksverhaal tuis klaar; bring dit volgende les.
Assessering
- Deelname aan die “wat is ’n volksverhaal?”-gesprek
- Storiesoeker / tekenaktiwiteit
- Groepbeplanning of -skryfwerk
- Kort V&A aan die einde
Gebruik julle skool se FAL-rubriek vir mondeling / lees / skryf, moenie amptelike uitslagkodes hier uitdink nie.
Differensiasie
- Makliker teks of oudio vir leerders wat sukkel met lees
- Raamwerk-sinne vir skryfondersteuning
- Sterker leerders: langer konflik of ’n duideliker moraal; illustreer die storie
Onderwysernotas
Volksverhale versterk kultuur en mondelinge tradisie. Moedig leerders aan om stories uit hul eie gemeenskappe met trots te deel, sonder om enige kultuur te bespot. Soft-link (ander taal/vak): isiZulu HL inganekwane / umzekeliso.
CAPS en ATP
Vak: Afrikaans EAT, Graad 6. Fokus: volksverhale. Bevestig op die DBE CAPS-hub.aspx) en ATP-hub (2023/24 met uitsluitings, Circular S19 van 2025).
Vrywaring
CAPS123 is onafhanklik en nie ’n amptelike DBE-publikasie nie.